Davlat mustaqilligidan tafakkur mustaqilligigacha

Mustaqillik — taqvimdagi sana emas. U xalqning tarixiy xotirasi, o‘zligini anglash va o‘z kelajagini o‘zi belgilash huquqidir.

O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligining 35 yilligi bizni faqat o‘tgan yillarni sarhisob qilishga emas, istiqlolning bugungi mazmuni haqida o‘ylashga ham undaydi.

1991-yilda biz davlat mustaqilligiga erishdik. Endi esa oldimizda undan kam bo‘lmagan yana bir vazifa turibdi: davlat mustaqilligini tafakkur mustaqilligi bilan mustahkamlash.

Bugungi dunyoda mamlakatlar o‘rtasidagi asosiy raqobat tobora hudud va tabiiy boyliklardan ko‘ra bilim, texnologiya, innovatsiya va inson tafakkuri maydoniga ko‘chmoqda. Demak, mustaqillikning zamonaviy mezoni ham o‘zgarib bormoqda.

Savol endi faqat:

“Biz mustaqil davlatmizmi?” shaklida emas, balki: “Biz mustaqil fikrlay olamizmi? Yangi bilim yarata olamizmi? Dunyo bilan teng fikrlasha olamizmi?” tarzida qo'yilishi kerak.

Mana shu savollar bugungi avlod oldidagi tarixiy vazifani belgilaydi.

Yangilanish va inson omili

Mamlakatimizda Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida amalga oshirilayotgan islohotlarni ham ana shu nuqtayi nazardan baholash, menimcha, muhim.

Ta’lim va ilm-fan, yoshlar, zamonaviy kasblar, raqamlashtirish, innovatsiya, madaniyat va inson manfaatiga qaratilayotgan e’tibor jamiyat hayotidagi yangilanishlarning muhim yo‘nalishlariga aylanmoqda.

Bu jarayonlarning xalqimizga manzur bo‘layotgan jihati shundaki, o‘zgarishlar inson hayotiga daxldor bo‘lishga intilmoqda.

Ota-ona farzandining ta’limidagi imkoniyatni ko‘radi.

Yoshlar o‘z qobiliyatini namoyon etish uchun maydon topadi.

Olim ilmiy izlanishiga sharoit izlaydi.

Ustoz o‘z mehnatining qadrlanishini kutadi.

Oddiy fuqaro esa ertangi kuniga ishonch bilan qarashni xohlaydi.

Islohotning haqiqiy mezoni ham uning inson hayotida qanday aks etishidir.

Shu bilan birga, davlat yaratib berayotgan imkoniyatni real natijaga aylantirish har birimizning mas’uliyatimizdir.

Til — tafakkur maydoni

Filolog sifatida men uchun bu masalaning eng muhim nuqtalaridan biri — ona tilidir.

Til faqat aloqa vositasi emas. U xalqning tarixiy xotirasi, dunyoni idrok etish tarzi va tafakkur mexanizmlarini avloddan avlodga yetkazadigan ulkan ma’naviy hodisadir. Ammo til faqat o‘tmishni saqlab qolmasligi kerak.

U kelajakni yaratadigan vositaga ham aylanishi zarur.
O‘zbek tili ilm-fan, oliy ta’lim, zamonaviy texnologiyalar, raqamli kommunikatsiya va sun’iy intellekt davrining faol tiliga aylanishi kerak. Shuning uchun ona tilini rivojlantirish — faqat til masalasi emas.

Bu — milliy tafakkurning intellektual mustaqilligi masalasidir.

O‘zbek tilida qancha yangi ilmiy bilim yaratilmoqda? Zamonaviy tushunchalarni qanchalik aniq ifodalay olyapmiz? Elektron lug‘atlar, korpuslar, raqamli resurslar va sun’iy intellekt tizimlarida tilimizning imkoniyatlari qay darajada kengaymoqda?Kelajakdagi til siyosati ana shu savollarga ham javob berishi kerak.

Renessans nimadan boshlanadi?

Bugun “milliy tafakkur renessansi” haqida gapirish oson.

Ammo renessansni so‘zdan voqelikka aylantirish qiyin.

Renessans — fikrning uyg‘onishi.

Tayyor xulosani takrorlamaslik.

Savol bera olish.

Izlanishdan qo‘rqmaslik.

Yangilik yaratishga intilish.

O‘zligini saqlagan holda dunyo bilan teng fikrlash va b.

Biz buyuk ajdodlarimiz bilan haqli ravishda faxrlanamiz. Al-Xorazmiy, Beruniy, Ibn Sino, Mirzo Ulug‘bek, Alisher Navoiy nomlari milliy g‘ururimizning ajralmas qismidir. Ammo ular bilan faxrlanishning eng munosib shakli — ularning nomlarini takrorlash emas, ilmiy va tafakkuriy jasoratini davom ettirishdir.
Buyuk tarix bizga tayyor kelajak bermaydi. U bizdan buyuk kelajak yaratishni talab qiladi.

Eng katta meros

Mustaqillikning 35 yilligi munosabati bilan o‘zimga ham, barcha yurtdoshlarimizga ham bitta savolni berishni istardim:

Biz kelajak avlodga nima qoldiramiz?

Faqat obod shaharlar va zamonaviy inshootlarmi?

Faqat moddiy boyliklarmi?

Yo‘q. Eng katta meros — mustaqil tafakkur.

Ilmga hurmat.

Ona tilga ehtirom.

Tarixiy xotira.

Halol mehnat.

Vatanga daxldorlik.

O‘z kuchiga ishonch. Chunki texnologiya yangilanadi, iqtisodiy sharoit o‘zgaradi, binolar qayta quriladi. Ammo tafakkuri yuksak xalq har qanday tarixiy burilishda o‘z yo‘lini topa oladi. Shuning uchun bugungi vazifamiz aniq:
Siyosiy mustaqillikni — tafakkur mustaqilligi bilan, iqtisodiy taraqqiyotni — ilm bilan, milliy o‘zlikni — ona til bilan, kelajakni esa ma’rifat bilan mustahkamlashdir.

Aziz vatandoshlar!

O‘zbekiston Respublikasi Mustaqilligining qutlug‘ 35 yilligi barchamizga muborak bo‘lsin!

Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev rahbarligida amalga oshirilayotgan bunyodkorlik va yangilanishlar xalqimiz farovonligi, yoshlarimiz kelajagi hamda Vatanimiz taraqqiyotiga poydevor ekanini unutmaylik.
Biz esa bu tarixiy jarayonning tomoshabini emas, faol bunyodkori bo‘laylik.

Mustaqilligimiz abadiy bo‘lsin!

Tilimiz barhayot bo‘lsin!

Tafakkurimiz erkin va teran bo‘lsin!

Ma’rifatimiz yuksalsin!

Kelajagimiz buyuk bo‘lsin!

Ibodulla MIRZAYEV,

Filologiya fanlari doktori, professor.