1

    Кўк бўёғи кўчиб тушган эшик. Мунғайган остона. Икки жуфт оёқ кийим. Ҳовлининг четида, шундоққина остона рўпарасида ўсган янги тут новдаси олдига боғлаб қўйилган ит кўраётган манзара мана шулардан иборат. Итни олиб келишганига кўп бўлмади, шунинг учун у сал бегонасираш аралаш ҳадик билан атрофни жим  кузатади. Ётган жойида унга яққол кўринадиган манзара шу: кўк бўёғи кўчиб тушган эшик, икки жуфт оёқ кийим. Оёқ кийимларнинг бири катта, таглари едирилиган, иккинчиси биринчисига қараганда анчайин кичкина ва нозик. Одатда, кундузлари фақатгина бир жуфт оёқ кийим бўладиган остонада кечга бориб яна икки жуфт оёқ кийим пайдо бўлади. Ит ҳали янги бўлгани учун оёқ кийим эгаларини яхши танимайди. Шунинг учун уларни фақатгина оёқ кийимидан фарқлай олади.  Одатий кунларда ҳовли юзида одам кам кўринади. Қўшни ҳовлилардан эшитилиб турадиган бақир-чақир бу ҳовлида негадир сукунат билан алмашинади. Ит қўшни хонадондан келаётган болаларнинг қий-чувини эшитганда сакраб ўрнидан туради, думини ликиллатиб турган жойида бир-икки айланади. Атрофга аланглаб, шовқин манбаини ахтаради, тополмагач яна жойига чўзилади. У  кун давомида кўча эшикда кўринганларга ҳуриш ва остонага термулиб ётиш билан вақт ўтказади. Кечга бориб остонадаги бир жуфт оёқ кийимга доимгидек  иккинчи жуфтлик келиб қўшилади. Чироғи ёниқ хонадан ғўнғир-ғўнғир овозларга қўшилиб коса-қошиқларнинг чақ-чуқи эшитилади. Буни эшитган ит тилини чиқариб думини ликиллатади. Чунки ҳар гал мана шундай овозлардан кейин унга овқат келтиришади. Ит қорнини тўйдиргач яна остонага тикилган кўйи жойига чўзилади. Сокин тун чўкади. Тиниқ осмон узра чўғдек бўлиб юлдузлар порлай бошлайди. Ит самарасизлигини билса ҳам занжирини бўшатмоқчи бўлиб тортиб кўради. Аммо занжир қимир этмай тураверади. У узоқлардан эшитилаётган итлар ҳуришига қулоқ тутиб ётади, баъзида ўзи ҳам уларга қўшилади. Итга ўзи яшаётган сокин дунёдан кўра тўрт девордан ташқаридаги олам қизиқ туйилаверади. Шу сабабдан бўлса керак занжирини узишни, ўша ўзи қизиққан дунёга саёҳат қилишни хаёл қилади.

   Тун тонг билан ўрин алмашинади, тонг эса яна тун билан. Оқар дарё олдинга қараб оқаверади, қуёш ҳам чиқиб ботаверади. Остонада икки жуфт оёқ кийим баъзан бирга, баъзан бири ёлғиз туришда давом этади. Ит ҳам бу бир текис, бир зайлда ўтувчи сокин ҳаётга кўникиб, энди ўзи ҳам ана шу сокинатнинг бир қисмига айланади. Ҳовли ҳамон ўша, лекин тут  новдаси энди кичикроқ дарахтга айланган. Илгари ит унинг соясига зўрға сиғган бўлса, энди оёқларини чўзиб ётса ҳам бемалол жойлашади. Баъзи кунларда остонадаги оёқ кийимларга яна бир жуфт қўшилади. Ит бу оёқ кийим эгасини хушламайди. Онда-сонда бир келиб турадиган бу хотин ҳар келганда бир ғавғони бошлаб келади. У келган куни ҳовлидаги сўрига жой қилинади. Остонада турадиган оёқ кийимлар ҳам сўрининг тагига ечилади. Хотин дастурхон атрофида алланарсаларни дийдиё қилади. Унинг қўпол-қўрс гаплари итнинг ғашини келтиради. Аввалига ириллайди, кейин зарда билан ҳуришни бошлайди. Ит ўзигагина хос сезувчанлик билан пайқайдики, хотин кетганидан кейин бека йиғлайди, хўжайин паришон бўлиб қолади.

    Тун тонг билан ўрин алмашишдан, уришқоқ хотин  келиб бекани хафа қилиб кетишдан тўхтамайди. Тутнинг сояси энди нафақат итни, балки  унинг атрофларини ҳам қоплашга етади.

    Бир куни ит тушга яқин эринибгина уйқудан уйғонади. Оёқларини олдинга чўзиб керишади. Кўзларидан уйқу тарқаб, қараса остонада доимгидек икки жуфт оёқ кийим эмас, балки тўрт жуфт оёқ кийим турганини кўради. Бегона оёқ кийимлар уни жуда қизиқтиради. Бориб ҳидлаб кўргиси келади. Доимги ҳийласи: занжирининг сим ипини тишлаб тортиб узишга ҳаракат қила бошлайди. Астойдил ҳаракат қила-қила узоқ  вақт уринганидан кейин ва ниҳоят уддалайди. Сим ип бўшаб қозиққа боғланган занжир “ширқ” этиб ерга тушади. Ит оёқларини ёзиш учун ҳовлини гир айланиб чопади. Бирор нарсага тегиб кетиб, озод бўлганини бекага билдириб қўймаслик учун овоз чиқармасдан остона томон юради.

(давоми бор...)

Ирода Бекмурадова,

Самарқанд давлат университети

филология факультети талабаси