Ҳайитлик (иккинчи қисм)
2
– Икки кун олдин Соҳибага ҳайитлик келувди. Шуни тарқатиш баҳона келавердим, - деди ая неваралари билан кўришгач.
– Ҳа, яхши қилибсиз, ойи. Ўзи невараларингиз ҳам сизни жуда соғинишганди. Аслини олганда-ку, ҳайит куни ўғлингиз билан сизни кўргани бормоқчи бўлиб турувдик, лекин коллектив билан ўтиришлари чиқиб қолди.
– Тушунаман, қизим. Ишли одам шу-да.
– Бугунам каллаи саҳарлаб чиқиб кетдилар. Ҳар куни шу. Эрта кетиб, кеч қайтадилар.
– Шанба куни ҳам шунақа кўп ишлайдими?
– Шанба-ку шанба, ҳатто якшанба куниям дам олмайди кўпинча.
Мавжуда аянинг шашти пасайди. Кеч тушмасдан қишлоққа қайтмоқчи эди, Ўктам қоронғу тушганда келса кейин нима қилади? Камига қизи Марғубаникига ҳам кириб чиқиши керак.
Ўктамжон шомга яқин уйга кириб келди. Она-бола юзма-юз ўтириб узоқ гаплашишди. Аммо на Ўктамжон, на Мафтуна бугун қандай кунлигини эсламади. Аянинг ўзи ҳам нокамтарлик қилиб эслатиб ўтиришни ўзига лозим кўрмади. Шомга яқин йўл тадоригини кўрди. Ўктамжон „Қолинг“ деб қистаса ҳам кўнмай, йўлга чиқди. Ўғлининг бугунги кун ҳақида эсламаганидан қаттиқ ранжиса-да сиртдан билдирмасликка ҳаракат қилди. “ Аслида айб ўзимда,-ичида ўйлай бошлади ая, - неча йиллардан бери туғилган кунимни нишонлаттирмайман. Болалар иш-у ташвиш билан бўлиб, унутиб юборишган-да”.
Марғубаларнинг уйи беш қаватли бинонинг тўртинчи қаватида. Мавжуда ая қизининг уйига етгунча ҳансираб, юраги бўғзига тиқилиб қолгандек бўлди. Марғуба, бошига рўмол танғиб олган, белига пешбанд тутган, афтидан овқат тараддудида юрган бўлса керак, ойисини севиниб қарши олди. Она-бола меҳмонхонага киришди. Чой устида Марғуба ҳамманинг ҳолини сўраб чиқди. Ая қизининг тўхтовсиз ёғдираётган саволларига „Яхши, яхши“ дея жавоб бераркан, тоқатсизланди.
– Соҳибага ҳайитлик келувди. Шундан сизларга ҳам олиб келдим.
– Бунча яхши. Кеча Марямникилар ҳам келишувди. Анчагина ҳолва олиб келишибди. Иш кўплигидан ҳали тарқатишга улгурмадим.
Ая қизини бош ирғаган кўйи эшитаркан, ичида ўйларди: “Марғубанинг унутиши мумкинмас. Сана ёдига тушса бўлди, аниқ эслайди. Кейин ая қизига дилига тугиб қўйган ниятини айтади. У ёғини Марғубанинг ўзи Ўктамжонга етказади.”
Қиз тушмагур ҳол-аҳвол сўраб бўлингач, у деди-бу деди, ахийри гапни ўзи тарафга буриб, кўнгилчан эридан нолишга тушди. Ундан кейин рўзғорининг ками битмаслигидан дийдиё қилди. Каталакдек хона аянинг юрагини сиққандек бўлиб, бироз безовталанди. Қизи бўлса ҳамон нолишда давом этар, уни тинглай-тинглай чарчаган ая қоронғу тушмасдан қишлоққа қайтиши кераклигини эслатди. Марғуба қўярда-қўймай, аянинг олдига овқат келтирди. Ая бир-икки қошиқ тотган бўлди-ю, юзига фотиҳа тортди.
– Мен борай. Ўзи шундоғам кечга қолдим.
– Қолсангиз бўларди, ойи. Эртага эрталаб куёвингиз обориб қўяарди.
– Қўявер қизим. Ўрганган жойим. Биласан, бегона жойда кўзимга уйқу келмайди.
Ая эшик зулфинини тушираётганди ҳамки, Марғубанинг ҳовлиққан овози эшитилди.
– Воой, ойи. Буни қаранг, сал қолса ёдимдан чиқай дебди...
„Эслабди, - хаёлидан ўтказди ая, - ва ниҳоят...“.
– Марямнинг ҳайитлигидан бериб юбормоқчийдим. Ҳозир, икки дақиқа кутиб туринг.
Аянинг ҳафсаласи пир бўлди. Шу тобда ҳаёт ташвишларига ўралиб қолган қизидан ҳам, бир неча йиллардан бери туғилган кунини нишонламай қўйган ўзидан ҳам қаттиқ ранжиди.
– Мана, ойи. Қишлоқдаги қариндошларникини ҳам солдим. Ўзингиз узатарсиз.
Марғуба ҳайитлик солинган оғир сумкани аяга узатди.
Мавжуда ая қизиникидан чиққанда, аллақачон шом тушган, хира кўкимтир осмонда яккам-дуккам юлдузлар милтиллаб турарди. Ая одамлар гавжум йўлдан ҳайитлик солинган оғир халтани кўтарганча, аста одимлаб бораркан, ранжиган дилида ўксинишми, хафагарчиликми туйди. Қўлидаги ўзининг ўрнига эсланган ҳайитлик кўзига янада ёмон кўриниб кетди.
Ирода Бекмурадова,
Самарқанд давлат университети
филология факультети талабаси.