2026-yilda Koreya Respublikasidagi Gvanju fan va texnologiya instituti (GIST) tomonidan taşkil etilgan Global malaka oşiriş dasturi (GIP)da iştirok etiş hayotimdagi eng muhim akademik tajribalardan biriga aylandi. Dastur iyun oyining oxiridan avgust oyining oxirigaça davom etdi va menga xalqaro ilmiy-tadqiqot muhitida bilim va tajriba orttiriş imkonini berdi. Men uşbu dasturda ilmiy tadqiqot böyiça tajriba orttiriş, amaliy könikmalarimni mustahkamlaş hamda zamonaviy laboratoriya şaroitida ilmiy izlanişlar qanday olib borilişini çuqurroq tuşuniş maqsadida iştirok etdim.

GISTda men professor Yoonsoo Pang rahbarligidagi Energy Spectroscopy Laboratory nomli laboratoriyasida faoliyat olib bordim, Jongwon Im esa menga mentorlik qildi. Laboratoriya muhiti avvalgi tajribalarimdan sezilarli darajada farq qilardi. Men zamonaviy ilmiy uskunalar, eksperimental yondaşuvlar hamda spektroskopiya laboratoriyalarida qöllaniladigan tadqiqot usullari bilan yaqindan tanişdim. Ayrim uskunalar va jarayonlar dastlab menga notaniş edi, biroq bosqiçma-bosqiç ularning işlaş tamoyillarini va olimlar ulardan ilmiy savollarga javob topişda qanday foydalanişini örgandim. Samarqand davlat universitetida (SamDU) olib borgan magistrlik tadqiqotim asosan sorbsiya jarayonlari va metallar adsorbsiyasi uçun möljallangan materiallarga qaratilgan edi. GISTdagi tadqiqot yönalişi magistrlik dissertatsiyam mavzusidan farq qilgan bölsa-da, aynan şu farq malaka oşirişni men uçun yanada qimmatli qildi. Bu tajriba fizik kimyoga boşqa nuqtayi nazardan qaraş va uning turli yönalişlari bir-birini qanday töldirişini yaxşiroq tuşuniş imkonini berdi. Şuningdek, zamonaviy spektroskopiya usullari yordamida yoruğlik molekula bilan özaro ta’sirlaşgandan keyin juda qisqa vaqt içida sodir böladigan molekulyar jarayonlarni örganiş mumkinligini angladim. Tadqiqot tajribamning muhim qismi DNS va DMABNA deb ataluvçi ikki yoruğlikka sezgir organik molekulani örganiş bilan boğliq böldi. Tadqiqotda uşbu molekulalar yoruğlikni yutgandan keyin zaryadning köçiş jarayoni va nima sababdan bu jarayonning dinamikasi ularda turliça keçişi örganildi. Har ikkala molekulada ham zaryad beriş va qabul qiliş xususiyatiga ega qismlar mavjud, biroq ularning molekulyar tuzilişidagi farqlar qözğalgan holatdagi xatti-harakatiga ta’sir körsatadi. Aniqlangan zaryad köçiş vaqti DNS uçun taxminan 0,41 pikosekundni, DMABNA uçun esa 3,3 pikosekundni taşkil etdi. Bu natijalar tadqiqot şaroitida DNSdagi jarayon ança tez keçişini körsatadi. Tadqiqotda molekulalarni örab turgan erituvçilarning ta’siri ham körib çiqildi. Erituvçining xususiyatlari yoruğlik ta’sirida hosil böladigan holatlarning barqarorlaşuvi va relaksatsiyasiga ta’sir qilişi mumkin. Bu esa molekulyar tuziliş hamda atrof-muhit şaroiti ultratez fotofizik jarayonlarga sezilarli ta’sir körsatişini namoyon etadi.

Menda eng katta taassurot qoldirgan jihatlardan biri oddiy köz bilan bevosita kuzatib bölmaydigan jarayonlarni örganiş imkoniyati böldi. Men buni köpinça ilmiy film tomoşa qilişga öxşatardim: faqat boşlanğiç holat va yakuniy natijani köriş örniga, zamonaviy spektroskopik usullar tadqiqotçilarga ular orasida qanday jarayonlar sodir bölişini kuzatiş imkonini beradi. Bunday yondaşuv molekulyar jarayonlarni çuqurroq tuşunişimga yordam berdi va eksperimental tadqiqotlarga bölgan qiziqişimni yanada kuçaytirdi. Laboratoriyadagi faoliyat örganiş jarayonimning faqat bir qismi edi. Professor Pang tomonidan taşkil etilgan haftalik ilmiy uçraşuvlar ham men uçun birdek muhim ahamiyatga ega böldi. Uşbu uçraşuvlarda tadqiqotçilar olingan natijalarni taqdim etar, mumkin bölgan izohlarni muhokama qilar, tanqidiy savollar berar va keyingi bosqiçlarni belgilab olar edilar. Men ilm-fan faqat ma’lumot töplaşdan iborat emasligini angladim. U natijalarni puxta talqin qiliş, tekşiriş, muhokama qiliş va ularning nima sababdan muhim ekanini aniq tuşuntirişni ham talab etadi. Mazkur uçraşuvlar tadqiqot natijalari qanday qilib bosqiçma-bosqiç ilmiy maqolaga aylanişini tuşunişimga ham yordam berdi. Men sifatli akademik yozuv aniq dalillarga, ma’lumotlarni sinçiklab baholaşga, turli ehtimoliy izohlarni taqqoslaşga, hamkorlikka va fikrlarni mantiqiy bayon etişga asoslanişini angladim. Bu tajriba ilmiy yozuv haqidagi tuşunçamni çuqurlaştirdi va tanqidiy fikrlaş könikmalarimni rivojlantirdi. Mentorim Jongwon Im mening rivojlanişimda muhim rol öynadi. U nazariy tuşunçalar va amaliy jarayonlarni sabr bilan tuşuntirdi, savollar berişimni qöllab-quvvatladi hamda men uçun notaniş bölgan uskunalar, tajribalar va ilmiy tuşunçalarni özlaştirişimga yordam berdi. Uning kömagi tufayli laboratoriyada özimga bölgan işonçim oşdi va mustaqil işlaş könikmalarim rivojlandi. Dasturning xalqaro muhiti ham juda qimmatli tajriba böldi. Unda turli mamlakatlardan 20 nafardan ortiq yoş tadqiqotçi iştirok etdi. Ular orasida Amerika Qöşma Ştatlari, Eron, Falastin, Fransiya, Hindiston, Kambodja, Kolumbiya, Marokaş, Misr, Nepal, Pokiston, Qozoğiston, Rossiya, Turkiya vakillari bor edi. Turli akademik va madaniy muhit vakillari bilan fikr almaşiş va tajribalarni taqqoslaş xalqaro ilmiy hamkorlikning naqadar muhim ekanini yanada çuqurroq anglaşimga yordam berdi.

Muhokamalarimiz faqat kimyo bilan çeklanib qolmadi, balki biologiya, fizika, axborot texnologiyalari, sun’iy intellekt va innovatsiyalar kabi yönalişlarni ham qamrab oldi. Bu suhbatlar menga zamonaviy ilmiy muammolarning köpçiligi fanlararo yondaşuvni talab etişini körsatdi. Biz raqamli vositalar va sun’iy intellekt ma’lumotlarni tahlil qiliş, tajribalarni rejalaştiriş, natijalarni talqin etiş hamda yangi tadqiqot usullarini işlab çiqişda qanday yordam berişi mumkinligini muhokama qildik.Şuningdek, ilmiy ğoyalar laboratoriya doirasidan taşqariga qanday çiqişi mumkinligi haqida ham fikr almaşdik. Innovatsiyalar, startaplar va ilmiy işlanmalarning amaliy qöllanilişi haqidagi suhbatlar meni tadqiqot nafaqat yangi bilim yaratişi, balki jamiyat, texnologiyalar va iqtisodiy rivojlanişga qanday hissa qöşişi mumkinligi haqida ham öylaşga undadi.Laboratoriyadan taşqaridagi eng esda qolarli voqealardan biri professor Hyyong Suk bilan uning akademik faoliyati, ilmiy yetakçilik va tajribali professor bölib yetişiş yöli haqida bölgan suhbat edi. Şuningdek, Janubiy Koreyaning taraqqiyoti hamda bunda ta’lim, ilm-fan, innovatsiyalar va inson kapitaliga investitsiya kiritişning örni haqida fikr almaşdik. Uşbu suhbat meni ana şunday tamoyillar Özbekistonda ilm-fan va ta’lim rivojiga qanday xizmat qilişi mumkinligi haqida çuqurroq öylaşga undadi. Men uzoq muddatli rejalaştiriş, kuçli ta’lim tizimi va yoş tadqiqotçilarni izçil qöllab-quvvatlaşning ahamiyatini yanada çuqurroq angladim. Dasturning madaniy jihati ham men uçun muhim böldi. Osiyo madaniyat markazi, bambuk örmoni va “Boryeong Mud Festival” kabi joylarga va tadbirlarga taşriflar Koreya madaniyati, an’analari va kundalik hayoti bilan yaqindan tanişiş imkonini berdi. Koreys tili maşğulotlari ham dasturning maroqli va foydali qismlaridan biri böldi. Professor Şimning dars ötiş usullari menda alohida taassurot qoldirdi, ayniqsa mening ham öqituvçilik tajribam borligi sababli. Uşbu maşğulotlar kelajakdagi pedagogik faoliyatimda qöllaşim mumkin bölgan yangi ğoyalarni berdi.

Koreyadagi dastlabki kunlarim ham men uçun ikki unutilmas uçraşuv bilan yodda qoldi. Koreyaga kelgan kunim aeroportdan GISTga avtobusda ketayotganimda tasodifan yoşi katta koreyalik ayolning örindiğiga ötirib qolgan ekanman. Men joyimni almaştirişni taklif qildim, biroq u mehribonlik bilan bunga hojat yöqligini bildirdi va menga konfetlar hamda an’anaviy koreys şirinliklarini berdi. Garçi biz imo-işoralar va tarjima ilovalari orqali muloqot qilgan bölsak-da, uning samimiy munosabati meni iliq kutib olingandek his qilişimga yordam berdi va oddiy insoniy mehr til tösiğini yenga olişini körsatdi. Ertasi kuni keçqurun koreyalik tanişlarim bilan restoranga, undan keyin esa dökonga bordim. Mahsulotlarni körib yurganimda boşqalarning ketib qolganini payqamay qolibman va taxminan soat 22:00 atrofida dökonda yolğiz qolib ketdim. Yaxşiyamki, boşqa bir xalqaro stajyor mening yöqligimni sezib, meni izlab qaytib keldi. Öşa paytda xavotirli tuyulgan bu holat keyinçalik kulgili xotiraga aylandi va notaniş joyda atrofga yanada e’tiborli böliş kerakligini eslatib turadigan voqea bölib qoldi. Bu voqealar stajirovkamga alohida şaxsiy mazmun bağişladi. Yoşi katta ayolning saxiyligi oddiy kundalik uçraşuvlar orqali ham insoniy mehr va iliqlikni his qiliş mumkinligini körsatdi. Dökondagi voqea esa yangi muhitga moslaşiş ba’zan kutilmagan qiyinçiliklarni ham olib kelişini eslatdi. Bu ikki holat birgalikda madaniyatlararo tuşuniş, sabr-toqat va xalqaro almaşinuvni mazmunli qiladigan insoniy munosabatlarning ahamiyatini yanada çuqurroq anglaşimga yordam berdi. Stajirovkamning eng quvonçli lahzalaridan biri ingliz tilida yozgan “My Researç Experiences at GIST” nomli esseimning e’tirof etilişi böldi. Uşbu esse Global Internşip Program doirasida alohida e’tirof etilgan e’tirof etilgan uçta işning biri böldi. Men uçun bu şunçaki mukofot emas edi: bu e’tirof menga orttirgan tajribam haqida çuqurroq öylaş va uşbu dastur mening akademik hamda şaxsiy rivojlanişimga qançalik katta ta’sir körsatganini ifodalaş imkonini berdi.

Ortga nazar taşlar ekanman, GIST Global Internşip Program dasturi men uçun oddiy qisqa muddatli ilmiy taşrifdan köra kengroq ahamiyatga ega bölganini anglayman. Uşbu dastur menga laboratoriyada amaliy tajriba orttiriş, zamonaviy ilmiy usullar bilan tanişiş, özimga bölgan işonçni mustahkamlaş hamda fanlararo va xalqaro hamkorlikning ahamiyatini çuqurroq tuşuniş imkonini berdi. Şuningdek, u Samarqand davlat universitetidagi (SamSU) ta’limim bilan GISTda orttirgan ilmiy-tadqiqot tajribam örtasida muhim boğliqlik yaratdi.

Kelajakda Koreyada olgan bilim va könikmalarimni Özbekistondagi faoliyatimda qöllaşga umid qilaman. Men zamonaviy tadqiqot usullarini örganişni davom ettiriş, ilmiy ma’lumotlarni tahlil qiliş böyiça könikmalarimni yanada rivojlantiriş hamda spektroskopiya, raqamli texnologiyalar va fanlararo yondaşuvlar yangi ilmiy loyihalarni rivojlantirişga qanday hissa qöşa olişini örganişni istayman. Şuningdek, mening tajribam Özbekistondagi boşqa yoş tadqiqotçilarni xalqaro dasturlarda iştirok etişga, professional aloqalarni rivojlantirişga va yangi bilimlarni öz universitetlari hamda ilmiy-tadqiqot muassasalariga olib kirişga ruhlantirişiga umid qilaman.

Men GISTga yangi tadqiqot usullarini o‘rganish umidida keldim, ammo undan ancha katta tajriba bilan qaytdim: ilm-fanga nisbatan yanada kengroq qarash, o‘zimga bo‘lgan kuchliroq ishonch, xalqaro do‘stliklar va kelajakda qanday tadqiqotchi bo‘lishni istashim haqidagi aniqroq tasavvur bilan. Men uchun bu stajirovka bir akademik tajribaning yakuni emas, balki ilmiy yo‘limdagi yangi bosqichning boshlanishi bo‘ldi.

Nafosat Ko‘liboyeva,

Samarqand davlat universiteti fizikaviy va kolloid kimyo kafedrasi tadqiqotchisi.