Yer tarixining ko‘zgusi: Sharof Rashidov nomidagi SamDU Geologiya va paleontologiya muzeyi

    Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti Geografiya va ekologiya fakulteti huzurida faoliyat yuritayotgan “Geologiya va paleontologiya” muzeyi nafaqat ilm-fan maskani, balki Yer sayyorasining milliard yillik tarixini o‘zida mujassam etgan noyob xazinadir.

    Muzeyda nafaqat O‘zbekiston zaminining boy geologik tarixi, balki dunyoning turli nuqtalaridan keltirilgan tarixiy-geologik eksponatlar ham jamlangan bo‘lib, ularning har biri alohida ilmiy ahamiyatga ega. Bu yerda faqat sivilizatsiyalar emas, balki hayotning ilk kurtaklari va sayyoramizning geologik shakllanish jarayonlari ham o‘z aksini topgan.

    Muzey 1938-yilda geologiya sohasining fidoyi olimlari — V.P. Smirnov, L.V. Azarova, Y.A. Leven, V.N. Priobrajenskiy va N.A. Losev tashabbusi bilan tashkil etilgan. O‘sha davrdan boshlab muzey ilmiy-tadqiqot bazasiga aylangan hamda Yer sharining turli hududlaridan keltirilgan eksponatlar bilan boyitib borilgan. Tarixiy sinovlar va ko‘chirishlar jarayonida ayrim qimmatbaho kolleksiyalar yo‘qotilgan bo‘lsa-da, bugungi kunda saqlanib qolgan 5000 dan ortiq nodir eksponatlar ushbu maskanni O‘rta Osiyodagi eng boy paleontologik xazinalardan biriga aylantirgan.

    Muzey uchta ko‘rgazma zalidan iborat. Birinchi ko‘rgazma zali hamda ikkinchi zalning bir qismidagi vitrinalarda magmatik, metamorfik va cho‘kindi tog‘ jinslaridan namunalar saqlanadi. Paleontologiya bo‘limida esa Yer taraqqiyotining turli davrlarida dengiz va quruqlikda yashagan hayvonlar hamda o‘simliklarning toshqotgan qoldiqlari namoyish etilgan. Shuningdek, qadimgi geologik eralarni aks ettiruvchi devoriy suratlar ham mavjud.

    Muzeyda jami 35 ta vitrina mavjud. Ularda kinovar minerali, O‘zbekiston hududida uchraydigan bezakbop marmar turlari, shuningdek molibdenit, vismut va volframit kristallarini o‘zida saqlagan noyob namunalar namoyish etilgan.

    Muzey fondida:

  • 1000 dan ortiq paleontologik, ya’ni Yer qatlamlarida saqlanib, toshga aylangan hayvon va o‘simlik qoldiqlari;

  • tarixiy geologiyaga oid 500 dan ortiq, Yerning paydo bo‘lishidan to hozirgi davrgacha yer po‘sti rivojlanishini aks ettiruvchi eksponatlar;

  • mineralogiyaga oid 2000 dan ortiq magmatik, organik va metamorfik tog‘ jinslari namunalari mavjud.

    Afsuski, muzey bir necha marotaba ko‘chirilgani sababli ko‘plab qimmatbaho kolleksiyalar yo‘qolgan.

    Eksponatlar orasida Italiya, Ispaniya, Fransiya, Avstriya, Hindiston, Mo‘g‘uliston va boshqa davlatlardan keltirilgan turli xil toshqotgan hayvon va o‘simlik qoldiqlari ham mavjud. Shuningdek, O‘rta Osiyoda faqat O‘zbekiston hududida uchraydigan bezakbop marmarning bir necha turlari ham saqlanadi.

    Bugungi kunda muzey yirik ilmiy-laboratoriya markazi sifatida faoliyat yuritmoqda. Bu yerda yosh olimlar ilmiy izlanishlar olib bormoqda, talabalar esa geologiya, geomorfologiya, umumiy yer bilimi, O‘zbekiston tabiiy geografiyasi kabi fanlarni amaliy asosda chuqur o‘rganish imkoniyatiga ega.

    Mamlakatimizda so‘nggi yillarda muzeylar faoliyatini rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Shavkat Mirziyoyev tomonidan qabul qilingan qaror va farmonlar muzeylar faoliyatini yangi bosqichga olib chiqishga xizmat qilmoqda.

    Xususan:

  • Geologiya sohasini rivojlantirishga oid PQ-4740-sonli (2020-yil) qaror bilan ilmiy markazlashtirish tizimi takomillashtirildi;

  • “Madaniy merosni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi O‘RQ-782-sonli (2022-yil) qonun bilan paleontologik topilmalarni davlat mulki sifatida himoya qilish mexanizmlari kuchaytirildi;

  • PQ-3920-sonli qaror asosida muzey eksponatlarini raqamlashtirish va 3D modellashtirish ishlari yo‘lga qo‘yilmoqda.

    Samarqand davlat universiteti Geologiya va paleontologiya muzeyi — o‘tmish va kelajakni bog‘lovchi oltin ko‘prikdir. Uni asrab-avaylash, yangi topilmalar bilan boyitish hamda kelajak avlodga to‘laqonli yetkazish nafaqat universitet, balki butun jamiyatning ustuvor vazifasidir. Zero, bu yerda saqlanayotgan har bir tosh va har bir qoldiq — insoniyat va tabiat tarixining bebaho guvohidir.