Самарқанд давлат университети генетика кафедраси
Самарқанд давлат университети
генетика кафедраси мудири
Рузиев Фарид Ашурович
Кафедра доценти. Генетика кафедрасида фаолияти йўлга қўйилган генетик тадқиқотлар, хусусан бошоқли экинларнинг сифат белгилари ирсийланиши, молекуляр даражадаги ген таҳлиллари бўйича илмий фаолият юритиб келмоқда. “Баҳорги юмшоқ буғдой туричи дурагайларида дон сифат кўрсаткичларнинг ирсийланиши” мавзусида б.б.ф.д. PhD. ни ҳимоя қилиб, ҳозирда кейingi босқичдаги илмий тадқиқотларини олиб бормоқда. Педагогик ва илмий тадқиқотлари иши натижасида 4 та ўқув қўлланма, 10 та илмий мақола (Scopus, WoS), 50 дан ортиқ тезислар нашр эттирган. https://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=58736342700 . Фарид Рузиев ўзining илмий-педагогик фаолияти давомида I-OT-2017-3-4 “Галофит ўсимликлар биомассаси ва чорвачилик органик чиқиндиларидан биоёқилғилар олишнинг комплекс технологиясини ишлаб чиқиш” (2017-2018 й.) инновацион лойиҳада иштирок этган. Мазкур лойиҳа доирасида амалга оширилган тадқиқотларда қуйидаги илмий натижаларга эришилган. Тупроқ tarkibidagi микроорганизмларнинг қишлоқ хўжалик экинлари вегетациясидаги аҳамияти аниқланган, улардан фойдаланиш бўйича амалий тавсиялар ишлаб чиқилган; чўл ҳудудlarida кенг тарқалган айрим галофит ўсимликлар биомассасининг биоёқилғи манбалар сифатидаги потенциали баҳоланган; чорвачиликнинг органик чиқиндилари ва ўсимликлар биомассасини қайта ишлашга асосланган биоёқилғилар олиш технологияси ишлаб чиқилган ва амалиётга жорий этилган. Бугунги кунда Фарид Рузиев FL-7923061954-рақамли “Кузги буғдойда ҳарорат стрессига жавобан CBF\DERB транскрипция омилларини кодловчи генлар экспрессиясини баҳолаш” мавзусидаги республика, Хитойнинг Шимолий-Ғарбий қишлоқ хўжалиги ва ўрмончилик университети олимлари билан биргаликда “Evaluation of Nutrional Quality and Innovative Utilization of Wheat Germplasm in Countries Along the Belt and Road” мавзусидаги халқаро, Хитойнинг Шинжон Уйғур Қишлоқ хўжалиги академияси олимлари биргаликда “Screening and Demonstration of New Wheat and Cotton Varieties in Uzbekistan” номдаги халқаро ва 2025-2030 йилларга мўлжалланган “Agreement on 5-year plan for Advancing of the joint China-Uzbekistan Crop Breeding Research Center between Northwest A&F University (China) and Samarkand State University (Uzbekistan)” номли халқаро ҳамкорлик тадқиқотлар лойиҳада илмий жамоа аъзоси сифатида фаолият кўрсатмоқда. Олим ҳар йили турли мамлакатларда (Хитой, Россия, Покистон, Туркия, Қозоғистон,Ўзбекистон) ўтказиладиган “Silk Road Wheat Innovation Alliance” симпозиумининг дастурий қўмитаси аъзоси ҳисобланади.)
Генетика кафедраси a'zolari
 |
Махмудова Заҳро Ваҳабовна Биология фанлари номзоди, профессор. 1966 йилдан буён кафедрада фаолият кўрсатиб келмоқда. “Узум генетикаси ва селекцияси” мавзуси бўйича номзодлик диссертациясини ҳимоя қилган. Олима илмий изланишлари юзасидан кўплаб мақолалар чоп этган, 1 монография, 2 дарслик ва ўқув-услубий қўлланmalar яратган. |
 |
Исмаилов Зафар Файзуллаевич
Биология фанлари номзоди, профессор. Университетда биотехнология йўналишининг асосчиси. 1983 йилда "Tn1 transpozoning E. coli hüjayrasida translyasiyasini genetik nazorat qilish" мавзусида номзодлик ва 1996 йилда "Тупроқ бактерияларини генетик ва биокимёвий тадқиқотlari-фитоген микрофлораининг антагонистлари” мавзусида докторлик диссертациясини ҳимоя қилган. 1997 йилдан ҳозирги кунга қадар ЎзРФА Микробиология ИТИ, 2019 йилдан Бухоро давлат университетида докторлик диссертацияларни ҳимоя қилиш бўйича Илмий кенгаш аъзосидир. 2001 йилда Германия, Исроил, ва АҚШ олимлари иштирокида Ўзбекистонда биотехнологияга бағишланган «Achievements of biotechnology for the future of mankind» мавзусидаги биринчи халқаро конференция ташкилотчиси, ва генетика, биотехнология ва биологияга оид долзарб муаммолар бўйича МДҲ мамлакатlarida ва нуфузли жаҳон журналlarda 200 дан ортиқ илмий мақолалар, 1 дарслик ва ўқув қўлланmalar нашр этган.
https://doi.org/10.1128/JB.186.15.4986-4993.2004 https://doi.org/10.1128/aem.61.5.1720-1726.1995 https://doi.org/10.1007/s002849900037 |
 |
Джабборов Иброҳим Шодмонович Иброҳим Шодманович Джаббаров — биология фанлари доктори, профессор. Генетика, ўсимликлар генетикаси ва селекцияси, хусусан Марказий Осиё маҳаллий буғдой генофондини ўрганиш, генетик хилма-хиллигини баҳолаш ва селекцияда фойдаланиш йўналишларида илмий-тадқиқот ишларини олиб боради. 1992 йилда “Изучение популяции ржи по признаку псевдосамосовместимости” мавзусида номзодлик, 2019 йилда эса “Ўзбекистон жанубий-ғарбий минтақасидан қадимий маҳаллий баҳорги юмшоқ буғдойнинг намуналари генетик ва физиологик хилма-хиллиги” мавзусида докторлик диссертацияларини ҳимоя қилган. Профессорнинг илмий тадқиқотlari маҳаллий ва қадимий юмшоқ буғдой генотипларининг генетик ва физиологик хилма-хиллиги, дон сифати, хўжалик белгилари, экологик мослашувчанлиги ҳамда селекция учун истиқболли генотипларни аниқлашга қаратилган. Шунингдек, Aegilops L. тукумига мансуб ёввойи буғдой қариндошларининг генетик хилма-хиллигини молекуляр маркерлар асосида ўрганиш ва уларнинг селекция учун генетик ресурс сифатидаги имкониятlarini баҳолаш бўйича тадқиқотlar олиб боради. И.С. Джаббаров илмий раҳбарлигида буғдой генофонди, ўсимликлар генетик хилма-хиллиги ва молекуляр-генетик тадқиқотlar йўналишларида ёш тадқиқотчилар ва докторантлар илмий изланишлар олиб бормоқда. Олимнинг илмий-педагогик фаолияти давомида 55 дан ортиқ илмий ишлари нашр этилган. Асосий илмий йўналишлари: буғдой генофонди ва генетик хилма-хиллиги; маҳаллий ва қадимий буғдой генотиплари; Aegilops L. турларининг генетик хилма-хиллиги; буғдой селекциясида генетик ресурслардан фойдаланиш; дон сифати белгиларининг генетик асослари; молекуляр-генетик маркерлар асосида генотипларни баҳолаш; абиотик стрессларга мослашган буғдой генотипларини аниқлаш. |
 |
Қаршиева Умида Шукуровна 2001 йилда “Зарафшон воҳасининг суғориладиган ерлари шароитида калта поyali буғдой селекцияси учун бошланғич ашё” мавзусида 06.01.05 – “Селекция ва уруғчилик” ихтисослиги бўйича қишлоқ хўжалиги фанлари номзоди илмий даражасини олган. 2022 йилда “Ўзбекистоннинг суғориладиган майдонлари учун юмшоқ буғдой селекцияси ва уруғчилик тизимини такомиллаштириш” мавзусида 06.01.05 – “Селекция ва уруғчилик” ихтисослиги бўйича докторлик диссертациясини ҳимоя қилган. 2025 йил 11 июльда профессор илмий унвонини олган. Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти ҳузуридаги фан доктори (DSc) илмий даражасини берувчи DSc.05/08.05.2024.Q.X.42.02 рақамли илмий кенгаш қошидаги илмий семинар аъзоси. Термиз давлат муҳандислик ва агротехнологиялар университети ҳузуридаги қишлоқ хўжалиги фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) илмий даражасини берувчи PhD.03/28.08.2024.Q.X.181.01 рақамли илмий кенгаш раис ўринбосари сифатида ҳам фаолият кўрсатади. “AGROINNOVATSIYA” журнали ҳамда ЎзР ОАК рўйхатига киритилган “Агрокимё, ҳимоя ва ўсимликлар карантини” журналининг махсус сони таҳририяти аъзоси сифатида ҳам фаолият юритиб келмоқда. Муаллифлик ишлари: 2 та дарслик, 6 та ўқув қўлланма, 5 та ўқув-услубий қўлланма, 1 та тавсиянома, 2 та монография, 100 дан ортиқ илмий мақолалар ва тезислар (маҳаллий ва халқаро журналlar ҳамда илмий-амалий конференцияlarda). Ихтиро патенти: 1 та ўсимлик нави патенти (NAP 2Q17 0030) – 2021 йилдан бошlab 20 йил амал қилиш муддати. ORCID: https://orcid.org/0009-0006-8458-0832 |
 |
Кан Светлана Владимировна
Биология фанлари номзоди, доцент. 1988 йилда “Исследования различных генетических тест-систем для оценки генотоксичности сотчных вод” мавзусида номзодлик диссертациясини ҳимоя қилган. Светлана Канning илмий ишлари асосан экология, тиббиёт, ген муҳандислиги ва биотехнология муаммоларига бағишланган. Кафедраning илмий изланишлари ва бош илмий мавзусига бағишланган илмий-тадқиқот ишlarida фаол иштирок этиб келади. Асосан болалар ва катта ёшдаги инсонларда учрайдиган онкологик касалликларning ташхиси билан боғлиқ илмий тадқиқот ишlarida қатнашиб бугунга қадар 50 га яқин илмий мақолалар чоп этган ва кўплаб ўқув-услубий қўлланmalar яратган. |
 |
Собиров Фаридун Шавкатович Биология фанлари бўйича фалсафа доктори, PhD (2025). Фаридун Собиров Самарқанд давлат университетида 2024 йилдан бошlab илмий-педагогик фаолият олиб бормоқда. 2025 йилда “Aegilops L. тукумининг маҳаллий экотипларини фенопик ва генотипик скрининги” мавзусида PhD dissertatsiyasini ҳимоя қилган. Илмий тадқиқотlari асосан генетика, ўсимликлар генетикаси, Aegilops L. тукуми, буғдойнинг ёввойи қариндошлари, фенопик ва генотипик хилма-хиллик, молекуляр маркерлар ҳамда қурғоқчиликка чидамлиликнинг генетик асослари йўналишларига қаратилган. Фаридун Собиров томонидан ҳаммуаллифлик асосида 1 та ўқув қўлланма, 1 та каталог, 1 та тавсиянома, 10 та илмий мақолалар, 10 га яқин тезислар чоп этилган. Scopus ва Web of Science Халқаро илмий базаларидаги журналlarda чоп этилган мақолалари: http://doi.org/10.54910/sabrao2023.55.5.6. http://doi.org/10.54910/sabrao2024.56.6.6. http://doi.org/10.54910/sabrao2024.56.6.24. http://doi.org/10.54910/sabrao2025.57.2.1. https://zenodo.org/records/15521234 https://doi.org/10.1088/2515-7620/ae1f68 https://doi.org/10.1080/23311932.2026.2674398 http://doi.org/10.54910/sabrao2026.58.3.6 http://doi.org/10.54910/sabrao2026.58.4.9 Халқаро базалардаги профиллари: Scopus: https://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=58698034500 Web of Science: https://www.webofscience.com/wos/author/record/67558234 ResearchGate: https://www.researchgate.net/profile/Faridun-Sobirov-4?ev=hdr_xprf Google Scholar: https://scholar.google.com/citations?user=c2d0Wn8AAAAJ&hl=ru |
 |
Мустафоқулов Маруф Холбой ўғли 2018 йилда Шароф Рашидов номидаги Самарқанд давлат университети Биология факультетига ўқишга кириб, 2022 йилда уни муваффақиятли тамомлаган. Шу йили Россия Федерациясидаги Буюк Пётр номидаги Санкт-Петербург политехника университети магистратура босқичига қабул қилинган. У магистрлик диссертациясини “разработка способа направленного культивирования vischeria punctate для получения биомассы, обогащенной каротиноидами” мавзусида ҳимоя қилган. Мазкур мавзу бўйича 4 та тезис ва 2 та илмий мақола чоп эттирган. 2025 йилдан бошлаб Шароф Рашидов номидаги Самарқанд давлат университети “Генетика” кафедраси ассистенти лавозимида фаолият юритиб келмоқда. Ҳозирда у жавдар генетикаси йўналишида илмий тадқиқотлар олиб бормоқда. |
 |
Мансуров Диёрбек Улуғбек ўғли 2023–2025 йилларда Россия Федерациясидаги Н. И. Лобачевский номидаги Нижний Новгород давлат университети магистратура босқичида таҳсил олган. 2025 йилдан бошлаб Шароф Рашидов номидаги Самарқанд давлат университети “Генетика” кафедраси ассистенти сифатида фаолият юритиб келмоқда. У “Исследование цитотоксического потенциала экстрактов различных растений в культурах на раковых клетках” мавзуси доирасида илмий тадқиқот ишlarini олиб бормоқда. Мазкур йўналиш бўйича 2 та илмий мақола ва 10 дан ортиқ тезис муаллифидир. |
 |
Cemal Kurt |
 |
Faheem Shehzad Baloch Кафедра профессори. Генетика ва ўсимлик селекцияси йўналишида фаолият юритувчи олим, хусусан буғдой ва дуккакли экинларда молекуляр генетика, геном бўйлаб ассоциация таҳлили (GWAS), янги авлод секвенслаш (NGS), молекуляр маркёрлар ёрдамида селекция (MAS) ва геномк bashorat соҳаларида илмий-тадқиқот ишlarini олиб боради. Туркиянинг Чукурова университетида 2012 йилда буғдойда QTL хариталаш мавзусида PhD dissertatsiyasini муваффақиятли ҳимоя қилган, ҳозирда Туркиянинг Мерсин университетида профессор лавозимида ишлайди ва шу билан бирга Жанубий Кореянинг Жежу миллий университетида Корея илмий жамғармаси (Korean Research Foundation) доirasidagi "Brain Pool" стипендиати сифатида фаолият юритмоқда. 12 йилдан ортиқ педагогик ва илмий тажрибага эга бўлиб, 30 дан ортиқ давлат bilan илмий ҳамкорлик қилган. Педагогик ва илмий тадқиқотlari натижасида Web of Science базасида индексацияланган 160 дан ортиқ илмий мақола, 13 та халқаро китоб (муҳаррирлик) ва 29 дан ортиқ китоб бўлимини нашр эттирган, илмий ишларига 5800 дан ортиқ иқтибос келтирилган, h-индекси 40 га тенг. Scopus ID: 25824197600, ORCID: orcid.org/0000-0002-7470-0080. F.Sh. Baloch ўзining илмий-педагогик фаолияти давомида қуйидаги лойиҳаларда иштирок этган: "Identification of Genomic Regions for Important Agronomic, Physico-Chemical, Mineral, Antioxidant and Cooking Properties of Common Bean Germplasm from Turkey with Genome Wide Association Studies (GWAS)" TÜBİTAK лойиҳаси (2016, лойиҳа раҳбари), "Identification of Metal Tolerance Protein for Accumulation of Zn in The Seed and Pods of Common Bean (Phaseolus Vulgaris)" TÜBİTAK лойиҳаси (2019, лойиҳа раҳбари), ERA-NET (SUSCROP) Европа тадқиқот ассоциацияси доirasidagi "Fortifying and Enhancing Resilience in C4 Crops for Current and Future Climate Change Adversities" лойиҳаси (2021, Туркия томонидан лойиҳа раҳбари) каби инновацион лойиҳаlarda иштирок этган. Ҳозирда "Phenotypic Study of Wild Soybean Collections" — Хитойнинг Гонконг университети (The Chinese University of Hong Kong) bilan Болу Абант Иззет Байсал университети ўртасидаги икки томонлама шартнома асосидаги (TA1913647-сон) лойиҳанинг Туркия томонидан лойиҳа раҳбари сифатида иштирокчиси ҳисобланади. |
 |
Болкиев Абдувахид Абдуллаевич 2017–2025 йилларда Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Геномика ва биоинформатика марказида геномика, протеомика, биоинформатика ва биотехнология йўналишларида илмий фаолият олиб борган. Ушбу давр мобайнида халқаро ва маҳаллий миқёсдаги бир қатор фундаментал ҳамда амалий илмий-тадқиқот лойиҳаларида фаол иштирок этган. Илмий фаолияти давомида қишлоқ хўжалиги экинларининг молекуляр генетикаси, геномикаси ва ўсимликлар биотехнологияси йўналишларида тадқиқотлар олиб борган. Жумладан, РНК интерференцияси (RNAi) технологияси ёрдамида ғўза, картошка ва буғдой каби қишлоқ хўжалиги экинларининг биотехнологик трансген линияларини олиш бўйича илмий-тадқиқот ишlarida фаол қатнашган. Шунингдек, ўсимликларнинг генетик хилма-хиллигини ўрганиш, генотипларни идентификация қилиш ва молекуляр паспортлаш мақсадида ДНК маркерлари, жумладан SSR ва бошқа молекуляр-генетик маркерлар билан ишлаш бўйича илмий тажрибага эга. Ўсимликларни in vitro шароитида етиштириш, регенерация ва микроклонал кўпайтириш бўйича ҳам тадқиқотlar олиб борган. 2025 йилда 03.00.14 – Геномика, протеомика ва биоинформатика ихтисослиги бўйича “Анорнинг (Punica granatum L.) маҳаллий навларини генетик таҳлил қилиш ва in vitro усули ёрдамида микроклонли кўпайтириш” мавзусидаги диссертациясини муваффақиятли ҳимоя қилиб, биология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) илмий даражасини олган. Илмий изланишларининг асосий йўналишлари ўсимликлар геномикаси ва молекуляр генетикаси, ДНК маркерлари асосида генетик таҳлил, ўсимликлар биотехнологияси, генетик идентификация ва молекуляр паспортлаш ҳамда қишлоқ хўжалиги экинларининг генетик ресурсларини ўрганишдан иборат. Илмий фаолияти давомида 30 га яқин халқаро (Scopus, Web of Science) ва маҳаллий илмий журналlarda илмий мақолалари чоп этилган. Шунингдек, 1 та ўсимлик навига патент (№ NAP 571) ва 1 та фойдали модел патенти (№ FAP 2985) ҳаммуаллифи ҳисобланади.Scopus ID: 58193122500 Web of Science ResearcherID: QIR-5672-2026 Orcid: https://orcid.org/0000-0003-0417-6460 |
 |
Генетика ва биотехнология кафедраси ҳақида Генетика илмий мактабининг тарихи “Генетика, селекция ва дарвинизм” кафедрасининг ташкил этилишидан бошланган. Кафедра 1948 йилда ташкил этилган бўлиб, биринчи кафедра мудири С.З.Жалилов эди. Олим раҳбарлигидаги илмий жамоа тут ипак қурти генетикаси ва селекциясини ўрганиш соҳасида кўплаб илмий ишлар олиб боришган. Бу илмий мактаб фаолияти 1965 йилдан профессор П.К.Солдатов томонидан давом эттирилган. Бунда таниқли генетиклар, жумладан Новосибирскда янги ташкил этилган Фанлар академияси Ситология ва генетика институтининг ходими В. В. Хохловалаarning ҳиссаси катта. Фанлар Академияси Ситология ва генетика институтида бошқа генетиклар ва илғор ўқув курслари bilan алоқалар Самарқанд давлат университетида Генетика илмий жамоасининг шаклланишига ҳисса қўшди, узум радиация мутагенези бўйича ситогенетик йўналиш ва тадқиқотlar олиб борила бошланди. СамДУ Генетика, селекция ва дарвинизм кафедрасида П.К.Солдатов раҳбарлигида олимлар, жумладан, З.В.Махмудова, А.А.Азизов, Ю.В.Воинов, В.Б.Епштейн А.К.Алексанян, Р.С. Гайбуллаева, Н.И. Давиденколар тадқиқот ишлари олиб боришди ва диссертациялар ҳимоя қилишди. Улар атроф-муҳитни ифлослантирувчи антропоген омилларнинг, жумладан, пестицидларнинг мутаген таъсирини ўрганиш соҳасида илмий тадқиқотлар олиб боришдилар. Бу вақтда олиб борилган илмий тадқиқот ишlarining асосий йўналиши мутатцион ва модификацион ўзгарувчанлик муаммоларининг илмий асосларини яратишини қамраб олган бўлиб, бу борада олиб борилган илмий ишлар натижалари ёқланган диссертацияларда ўз ифодасини топган. |
 |
Ўтган асрнинг 80-90 йилларда кафедра қошида С.В.Кан, Ф.Исмаилов, И.Давронов ва бошқалар иштирокида генетик мониторинг ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бўйича илмий йўналишларда илмий тадқиқотлар жадал олиб борилди. 1983-1986 йилларда профессор П.К. Солдатов раҳбарлигида илмий жамоа Экспериментал метрология институти bilan биргаликда «Пахтачиликда қўлланиладиган пестицидлар ва минерал ўғитларнинг мутаген таъсирини ўрганиш» мавзусидаги хўжалик шартномаси бўйича илмий иш олиб борган. Кафедрада ўқитиладиган фан dasturlari Бакалавр • Ҳужайра биологияси • Генетика • Биотехнология • Биоинформатика • Геномика асослари • Биотехнологияга кириш |
 |
• Агробиотехнология • Нанобиотехнология -Тиббиёт биотехнологияси -БЖЖ -БТУ -Ген ва ҳужайра муҳандислиги -Оқсиллар ва ферментлар муҳандислиги -Биостатистика -Эволюцион назария -Саноат биотехнологияси -Ситология ва генетика асослари -Микроб биотехнологияси |
 |
Магистратура -Биоспецификлик асослари -Иммунобиотехнология -Молекуляр биотехнология -Биоинформатика ва геномика ва асослари -Нанобиотехнология -Замонавиy генетика асослари -Ирсият ва ўзгарувчанлик -Эволюцион генетика -Биологик фаол ва доривор моддалар олиб биотехнологияси -Оқсиллар ва ферментлар муҳандислиги |